Theo các ước tính thường được dẫn lại của Hội đồng Vàng thế
giới và giới chuyên gia trong nước, lượng vàng vật chất đang nằm trong dân cư
Việt Nam có thể lên tới hàng trăm tấn, tương đương hàng chục tỷ USD. Quy mô này
đủ lớn để khiến các nhà làm chính sách nhiều lần đặt câu hỏi: Liệu có thể “đánh
thức” nguồn lực vàng này cho phát triển kinh tế hay không? Nhưng câu hỏi quan
trọng hơn: Người dân có sẵn sàng mang vàng ra khỏi két sắt hay không và với điều
kiện gì?
Nhìn từ góc độ vĩ mô, vàng nằm yên trong dân cư thường được
gọi là “tài sản chết” vì không tạo ra dòng vốn cho nền kinh tế. Nhưng nhìn từ
phía người dân, vàng đang thực hiện đúng vai trò mà người nắm giữ mong muốn là
bảo toàn giá trị và phòng ngừa rủi ro. Vì vậy, mọi chính sách liên quan đến
vàng đều phải xuất phát từ một thực tế là không thể và không nên tìm cách ép
người dân rời bỏ vàng vật chất. Bất kỳ biện pháp hành chính cứng nhắc nào cũng
có nguy cơ phản tác dụng khiến vàng càng bị cất giấu kỹ hơn. Con đường khả thi
hơn là tạo ra một lựa chọn đủ tốt và tin cậy để người dân tự nguyện thay đổi
hành vi.
CHỨNG CHỈ VÀNG GIÚP NGƯỜI DÂN GIỮ QUYỀN SỞ HỮU VÀ THÊM LỢI ÍCH
Trong bối cảnh đó, Chứng chỉ vàng được xem là một công cụ
trung gian đáng chú ý. Điểm quan trọng nhất cần nhấn mạnh là Chứng chỉ vàng
không làm người dân “mất vàng” mà chỉ thay đổi cách nắm giữ.
Về bản chất, Chứng chỉ vàng là giấy chứng nhận quyền sở hữu
vàng vật chất được lưu ký tập trung trong hệ thống kho do Nhà nước quản lý hoặc
giám sát. Người dân vẫn là chủ sở hữu cuối cùng của vàng, Nhà nước chỉ đóng vai
trò giữ hộ và bảo đảm an toàn. Về phía Nhà nước, Chứng chỉ vàng không phải là
trái phiếu, không phải là công cụ nợ của Nhà nước và không làm phát sinh nghĩa
vụ hoàn trả bằng tiền.
Để người dân tự nguyện tham gia, Chứng chỉ vàng phải mang lại
lợi ích rõ ràng, dễ hiểu và thiết thực. Những lợi ích này không nằm ở kỳ vọng
“sinh lời cao”, mà ở việc giải quyết các bất tiện lâu nay của việc giữ vàng vật
chất. Sự khác biệt lớn nằm ở chỗ thay vì cất giữ vàng tại nhà, người dân nắm giữ
một công cụ tài chính linh hoạt hơn, có thể giao dịch, thế chấp và chuyển đổi dễ
dàng.
Thứ nhất, thay vì lo sợ rủi ro cất trữ tại nhà, người dân gửi
vàng vào hệ thống Ngân hàng Thương mại được Ngân hàng Nhà nước ủy quyền. Số
vàng này ngay lập tức được chuyển về kho dự trữ của Ngân hàng Nhà nước hoặc hệ
thống kho chuẩn quốc tế do Nhà nước quản lý. Chứng chỉ vàng trở thành “giấy chứng
nhận quyền sở hữu” được Chính phủ bảo lãnh.
Thứ hai, thanh khoản bán-mua nhanh, không phụ thuộc cửa
hàng. Một bất tiện lớn của vàng vật chất là tính thanh khoản không cao trong những
thời điểm thị trường biến động. Người dân thường phải mang vàng ra cửa hàng
vàng, chấp nhận chênh lệch mua – bán lớn, thủ tục kiểm định mất thời gian. Đối
với Chứng chỉ vàng, việc mua bán có thể thực hiện trên app điện thoại thông qua
Sàn Giao dịch vàng quốc gia theo giá thị trường, minh bạch và nhanh chóng. Người
nắm giữ có thể chuyển đổi trạng thái tài sản chỉ bằng vài thao tác, thay vì
mang vàng vật chất đi lại.
Thứ ba, không buộc phải bán vàng khi cần tiền. Trong thực tế,
nhiều người phải bán vàng khi cần vốn làm ăn hoặc chi tiêu lớn, sau đó muốn mua
lại thì giá đã tăng. Chứng chỉ vàng có thể được sử dụng làm tài sản bảo đảm để
vay vốn tại ngân hàng, giúp người dân có tiền sử dụng mà vẫn giữ được vàng. Với
nhiều hộ gia đình và tiểu thương, đây có thể là lợi ích lớn hơn cả lãi suất.
Thứ tư, quyền linh hoạt rút vàng vật chất khi đáo hạn như
rút tiền gửi tiết kiệm. Điểm mấu chốt để người dân yên tâm gửi vàng vào kho Nhà
nước là sự đảm bảo được rút ra vàng vật chất khi có nhu cầu. Chứng chỉ vàng là
một hình thức ký gửi, do đó, cơ chế Chứng chỉ vàng cần quy định rõ: khi đáo hạn
kỳ hạn gửi (hoặc chấp nhận trả một khoản phí chuyển đổi nếu rút trước hạn), người
nắm giữ Chứng chỉ vàng hoàn toàn có quyền yêu cầu Nhà nước chi trả lại bằng
vàng miếng đạt chuẩn tại các điểm giao dịch được chỉ định.
Quy định này đóng vai trò là “chốt chặn” tâm lý, khẳng định
cam kết của Nhà nước về việc tôn trọng quyền sở hữu tài sản hợp pháp của công
dân. Nhà nước chỉ huy động nguồn lực vàng tạm thời để phục vụ kinh tế còn quyền
định đoạt cuối cùng vẫn thuộc về người dân.
CÁC ĐIỀU KIỆN ĐỂ PHÁT HÀNH CHỨNG CHỈ VÀNG
Có bốn điều kiện để phát hành thành công Chứng chỉ vàng.
Thứ nhất, cần một cam kết pháp lý đủ mạnh. Ở mức tối thiểu,
cơ chế Chứng chỉ vàng cần được luật hóa bằng Nghị quyết của Quốc hội, trong đó
xác lập rõ ràng: quyền sở hữu của người dân, nguyên tắc không hồi tố. Chỉ khi
“luật chơi” được đóng khung ở cấp cao, người dân mới có cơ sở tin rằng chính
sách sẽ không thay đổi đột ngột.
Thứ hai, cần sàn giao dịch vàng minh bạch, hiệu quả cho Chứng
chỉ vàng. Chứng chỉ vàng chỉ thực sự phát huy tác dụng khi gắn với một sàn giao
dịch vàng quốc gia. Sàn này đóng vai trò hình thành giá minh bạch, tạo thanh
khoản và giúp người dân dễ dàng mua – bán chứng chỉ vàng. Kinh nghiệm của Trung
Quốc cho thấy khi thị trường vàng được tổ chức minh bạch và có chiều sâu, người
dân sẽ tự nguyện đưa vàng vào hệ thống mà không cần các biện pháp hành chính.
Thứ ba, sử dụng vàng huy động được một cách an toàn, bảo
toàn sở hữu của người dân. Lượng vàng trong kho có thể được sử dụng theo ba gợi ý.
Một, Ngân hàng Nhà nước có thể cho các doanh nghiệp chế tác
vàng lớn, uy tín vay vàng nguyên liệu để sản xuất trang sức xuất khẩu. Các
doanh nghiệp này thay vì phải bỏ ngoại tệ ra nhập khẩu vàng, họ vay vàng từ kho
dự trữ và hoàn trả cộng một khoản phí vay vàng. Nghiệp vụ này giúp giảm áp lực
nhập siêu vàng và biến động tỷ giá từ nhập lậu vàng.
Hai, Ngân hàng Nhà nước có thể nghiên cứu nghiệp vụ hoán đổi
Vàng – USD để ổn định tỷ giá. Trong các thời điểm tỷ giá USD/VND căng thẳng,
thay vì bán USD từ dự trữ ngoại hối, Ngân hàng Nhà nước có thể thực hiện các hợp
đồng Swap vàng lấy USD ngắn hạn với các ngân hàng đầu tư quốc tế. Nghiệp vụ này
có thể giúp bình ổn thị trường ngoại hối mà không làm hao hụt dự trữ ngoại hối
quốc gia…
*Chuyên gia độc lập
Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 5-2026 phát hành ngày 2/2/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-5-2026.html
Nguồn tin: https://vneconomy.vn/danh-thuc-nguon-luc-vang-trong-dan.htm
