Nếu như một vài năm trở về trước, hàng loạt doanh nghiệp xây dựng do “đói” việc buộc phải giảm giá bất chấp để được nhận thầu, dù biết làm sẽ lỗ, thì từ quý 2/2025 đến nay, luồng “sinh khí” lan tỏa từ các đại công trường đã và đang tạo nên bức tranh sôi động của ngành xây dựng Việt Nam…
Thời gian trước đây, ngoại
trừ một số doanh nghiệp có chuyên môn về hạ tầng kỹ thuật được chỉ định tham
gia vào các gói hạ tầng kỹ thuật lớn quốc gia, còn lại do lĩnh vực bất động sản
không có dự án mới nên doanh nghiệp xây dựng cũng không có việc, đặc biệt là
các công ty chuyên về xây dựng dân dụng. “Đói” việc nhưng vẫn phải
nuôi bộ máy, nuôi công nợ…, nên để có dòng tiền duy trì doanh nghiệp, nhiều nhà thầu buộc phải cạnh tranh bằng giá, dù càng làm càng lỗ và có thể dẫn nguy cơ tự tiêu vong”, Hiệp hội các nhà thầu xây dựng Việt Nam đánh giá.
Tuy nhiên, sang
2025, có 3.188 km tuyến chính cao tốc Bắc – Nam được hoàn thành và thông xe
kỹ thuật;
564 công trình, dự án trọng điểm được khởi công, khánh thành đã và đang mang lại bức tranh
tươi sáng cho
ngành xây dựng.
“SINH KHÍ” MỚI TỪ ĐẦU
TƯ CÔNG VÀ FDI
Theo kết quả khảo sát của Vietnam Report
(VNR) công
bố ngày 27/3/2026,
dòng việc đã gia
tăng mạnh và đồng đều trên toàn ngành: 89,9% doanh nghiệp cho biết số dự án
trúng thầu tăng; 84,8% ghi nhận số dự án đang triển khai nhiều hơn năm trước.
Cùng với đó, khối lượng backlog
tiếp tục tăng trưởng mạnh, không chỉ phản ánh nguồn việc dồi dào của thị trường
mà còn cho thấy doanh nghiệp đã tích lũy được nền tảng doanh thu cho các kỳ tiếp
theo.
Trong năm qua, giá trị tăng thêm (GVA)
ngành xây dựng tăng lên mức 9,62% –
cao nhất trong 5 năm trở lại đây và vượt mức tăng trưởng
GDP. Xây
dựng công nghiệp và hạ tầng vẫn là trụ cột dẫn dắt tăng trưởng của ngành với
hai động lực chính từ:
Đầu tư công ở quy mô chưa
từng có – kế hoạch năm 2026 đạt 1,08 triệu tỷ đồng (+12%) và giai đoạn 2026-2030
lên tới 2,8 triệu tỷ đồng, tạo nguồn việc ổn định cho ngành trong ít nhất nửa
thập kỷ tới. Đây cũng là động lực tăng trưởng lớn nhất theo đánh giá của 57,9% số doanh
nghiệp xây dựng tham gia khảo sát;
FDI duy trì sức nóng và sản
xuất công nghiệp phục hồi – vốn FDI thực hiện năm 2025 đạt 27,62 tỷ USD, cao nhất
trong 5 năm, chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất Việt Nam trong
tháng 2/2026 đã đạt 54,3 điểm, đánh dấu 8 tháng liên tiếp duy trì vùng mở rộng
(hơn 50 điểm).
Bên cạnh
đó, xây dựng dân dụng bước vào năm 2026 với trạng thái phục hồi có chọn lọc khi số
lượng dự án nhà ở được cấp phép mới tăng và nhà ở xã hội được kỳ vọng tiến triển
khi khung pháp lý dần hoàn thiện, cơ chế ưu đãi cho chủ đầu tư và người mua nhà
được làm rõ hơn.
Bức tranh tài chính cũng thể hiện những dấu
hiệu tích cực so với giai đoạn trước. 74,5% doanh nghiệp ghi nhận tăng trưởng cả
về doanh thu và lợi nhuận sau thuế cho thấy dòng việc không chỉ được tạo lập mà
còn được chuyển hóa hiệu quả thành kết quả kinh doanh.
Áp lực tìm kiếm việc làm giảm đi, các nhà thầu không còn bị cuốn vào cuộc
cạnh tranh về giá, phải chấp
nhận biên lợi nhuận mỏng hay rủi ro cao như trước. Giờ, các nhà thầu có năng lực có cơ
hội lựa chọn dự án và chủ đầu tư trên cơ sở hiệu quả tài chính, điều kiện thanh
toán và mức độ thuận lợi trong triển khai.
Tuy nhiên, trong bối cảnh khối lượng công
việc gia tăng nhanh chóng, ngành xây
dựng cũng phải đối mặt với nhiều áp lực mới.
CÁC “NÚT THẮT” CỦA THỜI
KỲ TĂNG TRƯỞNG MỚI
Nhiều nhà thầu cho biết trong năm 2026, dự
kiến khối lượng công việc tăng tới 50% nhưng từ quý 2/2025, ngành xây dựng đã rơi vào
tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng. Làn sóng đầu tư công quy mô lớn cùng
với sự phục hồi của xây dựng công nghiệp và hạ tầng đang tạo ra nhu cầu nhân lực
tăng đột biến (trong
khi lực lượng lao động sau giai đoạn khó khăn trước đó có xu hướng dịch chuyển
sang các ngành khác ổn định hơn).
Hơn nữa, bài
toán hiện nay không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở chất lượng và cơ cấu lao động, đặc biệt là đội ngũ kỹ sư, chỉ huy công trường và lao động kỹ thuật lành nghề. Nguồn
cung lao động chưa theo kịp tốc độ mở rộng của các đại công trường. Điều này dẫn
đến tình trạng cạnh tranh nhân sự ngày càng gay gắt giữa các nhà thầu, đẩy chi
phí nhân công tăng, gây áp lực lên tiến độ triển khai dự án và bất ổn cho ngành
xây dựng.
Do thiếu hụt trầm trọng nguồn nhân lực, một
số tập đoàn lớn đã đưa ra chính sách tuyển dụng công nhân xây dựng với mức
lương từ 1-1,5 triệu/ngày. Mức lương này cao hơn nhiều lần so với mặt bằng
chung mà các doanh nghiệp xây dựng đang chi trả (trong khi lương mà các
doanh nghiệp trả hiện đã cao hơn rất nhiều, thậm
chí là gấp đôi so với mức chi phí nhân công do các địa phương công bố). Từ đó, khiến hầu hết nhà thầu
xây dựng vốn đã thiếu người lại càng khó giữ chân và tuyển dụng thêm nhân lực.
Không chỉ đơn giá lao động cao hơn thực tế,
nhiều đơn giá xây dựng được áp dụng từ những năm 1990 đến giờ đã không còn phù
hợp; nhiều đơn giá thì lại chưa có hoặc chưa theo kịp
sự thay đổi của công nghệ, vật liệu xây dựng mới… cũng đang làm khó nhà
thầu.
“Việc
tăng cường rà soát, sửa đổi, bổ sung và tháo gỡ vướng mắc về đơn giá, định mức
đang từng bước cải thiện khả năng kiểm soát chi phí và nâng cao hiệu quả tài
chính của doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ triển khai dự
án. Tuy nhiên, tác động của các cải cách này chưa đồng đều, khi vẫn có 15,8%
doanh nghiệp cho rằng chưa ghi nhận thay đổi đáng kể. Dù khung pháp lý ngày
càng hoàn thiện và thủ tục hành chính được rút gọn, quá trình triển khai vẫn tồn
tại độ trễ và sự khác biệt giữa các địa phương cũng như loại hình dự án. Trong bối cảnh đó, việc
tiếp tục hoàn thiện chính sách theo hướng sát với nhu cầu thực tiễn của doanh
nghiệp trở thành yếu tố then chốt để duy trì đà tăng trưởng”, đại diện VNR nhận định.
Cũng theo VNR, bên cạnh các “nút thắt” kể
trên, doanh nghiệp xây dựng hiện còn phải chịu thách thức từ áp lực chi phí
gia tăng khi giá cát san lấp và vật liệu tại các khu vực đô thị hóa nhanh biến động mạnh; diễn biến địa chính trị tại Trung Đông từ đầu năm 2026 đã kéo theo toàn bộ chuỗi chi phí đầu vào của xây dựng (gồm nhiên liệu vận hành máy móc thiết bị, vận chuyển, sản xuất vật liệu…) đồng loạt “leo thang”.
Có tới 89,5% doanh nghiệp xác nhận biến động giá vật liệu là khó khăn lớn nhất ảnh
hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận và khả năng kiểm soát tài chính của doanh
nghiệp. Tuy vậy, các chuyên gia của VNR vẫn đánh giá rằng ngành xây dựng đang từng bước bước vào một chu kỳ phát triển mới với nền tảng vững hơn,
tương xứng với quy mô và độ phức tạp ngày càng lớn của các dự án.
-Phan Nam
Nguồn tin: https://vneconomy.vn/cac-dai-cong-truong-dang-tao-nen-buc-tranh-soi-dong-cua-nganh-xay-dung.htm
