Từ năm 2026, Bộ Tài chính thực hiện cải cách mạnh mẽ về thể chế để hiện thực hóa mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030; đồng thời, góp phần đưa doanh nghiệp trở thành động lực tăng trưởng hai con số. Đón Xuân Bính Ngọ, Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Đức Tâm, Thứ trưởng Bộ Tài chính, về những định hướng chính sách then chốt trong giai đoạn tới.
Thưa Thứ trưởng,
trong giai đoạn vừa qua, đặc biệt là năm 2025, nền kinh tế Việt Nam chịu nhiều
tác động khó lường từ bên ngoài. Cảm nhận của ông về khả năng chống chọi của
doanh nghiệp, trong đó có cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, như thế nào?
Năm 2025, khu
vực doanh nghiệp nhỏ và vừa phải đối mặt với hàng loạt sức ép từ bên ngoài lẫn
nội tại. Cầu tiêu dùng thế giới suy yếu khiến đơn hàng xuất khẩu sụt giảm,
trong khi chi phí nguyên liệu đầu vào, logistics và tài chính tăng cao đã làm
thu hẹp biên lợi nhuận. Bên cạnh đó, diễn biến phức tạp của thị trường tiền tệ
– tài chính quốc tế cùng những biến động về tỷ giá, lãi suất tiếp tục tạo thêm
áp lực lên dòng tiền và khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp. Đây là nguyên
nhân khiến không ít doanh nghiệp buộc phải cắt giảm sản xuất, thu hẹp quy mô hoặc
tạm ngừng hoạt động trong ngắn hạn để thích ứng với bối cảnh mới.
Tuy nhiên,
trong bức tranh còn nhiều gam màu thách thức đó, điểm sáng nổi bật là phần lớn
doanh nghiệp vẫn kiên trì bám trụ thị trường, nỗ lực duy trì hoạt động sản xuất
– kinh doanh và giữ ổn định việc làm cho người lao động.
Song song
với đó, xu hướng ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và tham gia sâu hơn vào chuỗi
cung ứng trong nước cũng như quốc tế được thúc đẩy mạnh mẽ, giúp doanh nghiệp từng
bước nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng chống chịu trước các cú sốc bên
ngoài.
Đặc biệt,
việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 về phát triển
kinh tế tư nhân đã tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực, góp phần củng cố niềm tin
và khơi dậy tinh thần khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo trong khu vực doanh nghiệp.
Ngay sau khi nghị quyết được ban hành, làn sóng thành lập doanh nghiệp mới và
doanh nghiệp quay trở lại hoạt động gia tăng rõ rệt khi bình quân mỗi tháng ghi
nhận hơn 18.000 doanh nghiệp được thành lập mới và trên 12.000 doanh nghiệp tái
gia nhập thị trường.
Cùng với sự
gia tăng về số lượng, quy mô vốn đăng ký của khu vực kinh tế tư nhân cũng có bước
cải thiện đáng kể. Tổng vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế trong năm 2025 ước
đạt trên 6 triệu tỷ đồng, tăng 71,6% so với năm 2024, qua đó nâng tổng số doanh
nghiệp đang hoạt động lên vượt mốc 1 triệu doanh nghiệp. Những con số này không
chỉ phản ánh sự phục hồi rõ nét của khu vực doanh nghiệp mà còn cho thấy sức bền
cũng như tinh thần đổi mới của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh nền
kinh tế đang từng bước lấy lại đà phát triển.
Thưa ông, một trong
những định hướng lớn của Đảng và Chính phủ vừa qua là phát triển mạnh mẽ quy mô
doanh nghiệp, trong đó có việc chuyển đổi hộ kinh doanh lên doanh nghiệp nhưng
thực tế cho thấy không ít hộ vẫn còn dè dặt, chưa sẵn sàng chuyển đổi. Theo
ông, rào cản lớn nhất là gì và cách giải quyết vấn đề nên như thế nào?
Khu vực
kinh tế tư nhân, đặc biệt là lực lượng hộ kinh doanh, đang nổi lên như một trụ
cột quan trọng thúc đẩy tăng trưởng của nền kinh tế. Với quy mô lên tới hơn 5
triệu cơ sở, khu vực hộ kinh doanh được xem là “nguồn đầu vào” then chốt để hiện
thực hóa mục tiêu đạt 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030. Tuy nhiên, thực tế cho
thấy tiến trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh sang doanh nghiệp vẫn diễn ra chậm,
chủ yếu do tồn tại nhiều rào cản mang tính cấu trúc và tâm lý, cho thấy còn nhiều
điểm nghẽn cần được tháo gỡ một cách căn cơ.
Trước hết,
tâm lý lo ngại về việc gia tăng nghĩa vụ thuế và chi phí tuân thủ vẫn là rào cản
lớn. Dù góp phần nâng cao tính minh bạch và chuyên nghiệp, nhưng những sự thay
đổi khi chuyển sang mô hình doanh nghiệp không chỉ làm gia tăng chi phí trực tiếp
mà còn kéo theo chi phí gián tiếp như thuê kế toán, phần mềm quản trị, tư vấn
pháp lý. Trong bối cảnh biên lợi nhuận của nhiều hộ kinh doanh còn mỏng, nỗi lo
“lớn lên là gánh nặng nhiều hơn” khiến không ít cơ sở lựa chọn duy trì mô hình
cũ.
Bên cạnh
đó, hạn chế về năng lực quản trị và hiểu biết pháp lý cũng là nguyên nhân quan
trọng khiến nhiều hộ kinh doanh chần chừ “lên doanh nghiệp”. Phần lớn các hộ hoạt
động theo mô hình gia đình, chủ yếu dựa nhiều vào kinh nghiệm. Khi đứng trước
yêu cầu phải tuân thủ hệ thống pháp luật doanh nghiệp, kế toán, lao động và các
tiêu chuẩn quản trị hiện đại hơn, nhiều chủ hộ cảm thấy “quá sức” và lo ngại rủi
ro phát sinh từ việc thiếu hiểu biết pháp lý, dễ dẫn đến sai sót, bị xử phạt hoặc
tranh chấp. Tâm lý sợ rủi ro, sợ trách nhiệm pháp lý cao hơn vì thế trở thành lực
cản đáng kể đối với quyết định chuyển đổi.
Khả năng
tiếp cận tín dụng và thị trường sau khi chuyển đổi chưa thực sự tạo ra lợi ích
rõ rệt so với trước đây. Không ít hộ kinh doanh cho rằng dù đã trở thành doanh
nghiệp nhưng họ vẫn gặp khó trong việc vay vốn ngân hàng, tiếp cận đất đai hoặc
mặt bằng sản xuất.
Đồng thời,
việc mở rộng thị trường, tìm kiếm đối tác mới hay tham gia chuỗi giá trị cũng
chưa mang lại lợi ích tức thì, khiến nhiều hộ chưa thấy rõ lợi ích ngắn hạn cho
quyết định chuyển đổi, từ đó làm suy giảm động lực thay đổi mô hình hoạt động.
Ngoài ra,
thủ tục hành chính vẫn được xem là rào cản mang tính tâm lý dai dẳng. Đối với
nhiều hộ kinh doanh, việc phải dành thêm thời gian và nguồn lực cho thủ tục
hành chính và tuân thủ quy định được xem là chi phí cơ hội không nhỏ, làm giảm
sức hấp dẫn của quá trình chuyển đổi.
Những điểm
nghẽn này cho thấy, để khai thác hiệu quả “mỏ vàng” 5,2 triệu hộ kinh doanh và
biến khu vực này thành động lực quan trọng trong quá trình phát triển doanh
nghiệp, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách hỗ trợ theo hướng thực chất, dễ tiếp
cận và tạo động lực đủ lớn, qua đó thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển đổi trong
giai đoạn tới.
Thưa ông, trong năm
2026, các cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ được đặt trọng
tâm vào những lĩnh vực, mục tiêu nào để thúc đẩy khả năng phục hồi và nâng cao
năng lực cạnh tranh của cộng đồng này?
Các chính
sách hỗ trợ được Nhà nước triển khai trong thời gian qua, từ nới lỏng tài khóa,
gia hạn và giảm thuế, phí, cho tới mở rộng tín dụng và cải thiện môi trường đầu
tư – kinh doanh đã đóng vai trò như “bệ đỡ” quan trọng giúp doanh nghiệp vượt
qua giai đoạn khó khăn. Bộ Tài chính đã chủ động nghiên cứu, tham mưu và trình
cấp có thẩm quyền ban hành nhiều gói chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí,
lệ phí và tiền thuê đất nhằm tháo gỡ áp lực chi phí, cải thiện dòng tiền và hỗ
trợ doanh nghiệp, người dân phục hồi hoạt động, với tổng quy mô hỗ trợ khoảng
244,5 nghìn tỷ đồng.
Nhờ những
giải pháp kịp thời, áp lực chi phí của doanh nghiệp từng bước được giảm nhẹ, khả
năng thanh khoản được cải thiện và niềm tin thị trường dần được củng cố.
Để đồng
hành cùng cộng đồng doanh nghiệp trong chặng đường tới và thực hiện nhiệm vụ
Chính phủ giao, Bộ Tài chính sẽ tập trung nghiên cứu, rà soát và sửa đổi toàn
diện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong năm 2026. Mục tiêu là thể chế
hóa đầy đủ các định hướng lớn của Bộ Chính trị về phát triển khu vực doanh nghiệp,
qua đó hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao hiệu quả chính sách hỗ trợ và tạo
động lực mới cho doanh nghiệp phát triển ổn định, dài hạn trong giai đoạn tới.
Tiếp cận các nguồn lực
về vốn vẫn được đánh giá là một trong những rào cản lớn đối với khu vực tư
nhân, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng như hộ kinh doanh trong quá
trình mở rộng hoạt động và chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp. Bước sang năm
2026, Bộ Tài chính dự kiến triển khai những giải pháp gì để hỗ trợ khu vực này,
thưa ông?
Nhận diện
rõ những rào cản đang cản trở quá trình “lớn lên” của khu vực hộ kinh doanh,
trong năm 2026, Bộ Tài chính sẽ tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp
mang tính thực chất, nhằm tạo dựng niềm tin và động lực để các cơ sở mạnh dạn
chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp.
Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý về hộ
kinh doanh và lộ trình chuyển đổi. Theo đó, Bộ Tài chính sẽ rà soát toàn diện
các quy định liên quan đến tổ chức, quản trị, chế độ tài chính – kế toán và
nghĩa vụ tuân thủ của hộ kinh doanh, qua đó từng bước thu hẹp khoảng cách giữa
hộ kinh doanh và doanh nghiệp.
Thứ hai, triển khai bãi bỏ thuế khoán gắn với
hiện đại hóa quản lý thuế và hạ tầng số. Bộ Tài chính sẽ khẩn trương hoàn thiện
cơ sở pháp lý, đồng thời đầu tư, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin để thực
hiện bãi bỏ thuế khoán đối với hộ kinh doanh từ ngày 1/1/2026 theo đúng lộ
trình.
Thứ ba, trên cơ sở Nghị quyết số
198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt
phát triển kinh tế tư nhân, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục hoàn thiện các cơ chế ưu
đãi dành cho hộ kinh doanh khi chuyển đổi thành doanh nghiệp, trong đó miễn thuế
thu nhập doanh nghiệp trong những năm đầu sau khi thành lập, bãi bỏ lệ phí môn
bài, hỗ trợ tiếp cận tín dụng và giảm chi phí tuân thủ.
Cùng với
hoàn thiện thể chế và chính sách, Bộ sẽ phối hợp với các bộ, ngành, địa phương
và hiệp hội doanh nghiệp tăng cường công tác truyền thông, tư vấn trực tiếp và
đào tạo kỹ năng cho hộ kinh doanh.
Quan điểm
xuyên suốt và nhất quán của Bộ Tài chính là việc chuyển đổi hộ kinh doanh lên
doanh nghiệp không nhằm “quản chặt hơn” mà để “mở ra không gian phát triển rộng
hơn”. Khi trở thành doanh nghiệp, các cơ sở sẽ có điều kiện tiếp cận thuận lợi
hơn với vốn, thị trường, công nghệ và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, qua
đó nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và khả năng cạnh tranh dài hạn.
Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 7+8/2026 phát hành ngày 16-23/02/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-78-xuan-binh-ngo.html
–
Nguồn tin: https://vneconomy.vn/dua-doanh-nghiep-nho-va-vua-tro-thanh-dong-luc-tang-truong-hai-con-so.htm
