Từ ngày 10/9/2026, Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội chính thức có hiệu lực.
Một trong những nội dung đáng chú ý liên quan trực tiếp đến các gia đình đang thuê người giúp việc là quy định xử phạt hành vi giữ giấy tờ tùy thân của người lao động.
Cụ thể, người sử dụng lao động giữ giấy tờ tùy thân của người giúp việc gia đình có thể bị phạt từ 10–15 triệu đồng. Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn bị buộc trả lại giấy tờ cho người lao động, theo thông tin được Cổng Thông tin điện tử Chính phủ công bố.
Ảnh minh họa
Giữ căn cước để “làm tin” vẫn có thể bị xử phạt
Người giúp việc thường được tiếp cận trực tiếp nhà cửa, tài sản và sinh hoạt riêng của gia đình. Có người còn được giao chăm sóc trẻ nhỏ, người cao tuổi, quản lý chìa khóa hoặc ở lại nhà chủ.
Vì vậy, khi thuê một người chưa quen biết, một số gia đình yêu cầu giao căn cước bản gốc để xác minh địa chỉ, phòng trường hợp mất tài sản hoặc ngăn người giúp việc nhận tiền ứng trước rồi nghỉ đột ngột.
Một lý do khác thường được đưa ra là “cất hộ” giấy tờ cho người giúp việc ở lại nhà chủ. Tuy nhiên, Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định hành vi bị xử phạt là “giữ giấy tờ tùy thân”, không nêu ngoại lệ dựa trên lý do làm tin, bảo đảm tài sản hay cất hộ.
Gia đình cần phân biệt giữa việc đề nghị người lao động xuất trình giấy tờ để kiểm tra với hành vi nhận và giữ bản gốc.
Khi tuyển người, chủ nhà có thể xem căn cước để đối chiếu họ tên, ngày sinh, địa chỉ và lập hợp đồng. Sau khi kiểm tra, giấy tờ cần được trả lại ngay. Việc cất căn cước trong két, tủ khóa hoặc chỉ trả lại khi người giúp việc nghỉ làm đều tiềm ẩn nguy cơ bị xem là giữ giấy tờ.
Ảnh minh họa
Bộ luật Lao động cũng xếp việc giữ giấy tờ tùy thân của người giúp việc vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm đối với người sử dụng lao động. Người giúp việc đồng thời có nghĩa vụ bồi thường theo thỏa thuận hoặc quy định pháp luật nếu làm hỏng, làm mất tài sản của chủ nhà.
Điều đó có nghĩa, chủ nhà cần xử lý rủi ro tài sản bằng hợp đồng và chứng cứ cụ thể, không phải bằng cách giữ căn cước của người lao động.
Vì sao giữ giấy tờ không giúp gia đình an toàn hơn?
Căn cước chỉ giúp xác nhận một phần thông tin nhân thân, không bảo đảm người được tuyển sẽ làm việc có trách nhiệm, phù hợp với trẻ nhỏ hay trung thực trong mọi tình huống.
Khi xảy ra mất mát, căn cước cũng không tự động trở thành căn cứ chứng minh người giúp việc có lỗi. Gia đình vẫn phải xác định tài sản bị mất, thời điểm xảy ra sự việc và cung cấp thông tin, chứng cứ cho cơ quan có thẩm quyền.
Ngược lại, việc giữ giấy tờ có thể khiến chính chủ nhà trở thành bên vi phạm, phải nộp phạt và trả lại giấy tờ.
Đối với người lao động, căn cước còn được sử dụng khi đi khám bệnh, thực hiện giao dịch ngân hàng, thuê chỗ ở hoặc làm các thủ tục cá nhân. Khi giấy tờ nằm hoàn toàn trong két hoặc tủ do chủ nhà quản lý, người giúp việc có thể rơi vào tình trạng phụ thuộc và phải xin lại mỗi khi cần sử dụng.
Vì vậy, các gia đình đang giữ căn cước của người giúp việc không nên đợi đến ngày 10/9 mới trả lại.
Ảnh minh họa
Cách chọn người giúp việc đáng tin mà không cần giữ căn cước
Trước tiên, gia đình cần xác định rõ mình thuê người để dọn dẹp, nấu ăn, chăm trẻ hay chăm người cao tuổi. Một người làm việc nhà tốt chưa chắc phù hợp với trẻ sơ sinh; người có kinh nghiệm chăm người bệnh cũng có thể không đáp ứng được công việc thường xuyên thức đêm.
Khi tiếp nhận ứng viên, gia đình nên kiểm tra căn cước bản gốc rồi trả lại ngay, đồng thời đối chiếu thông tin với hợp đồng. Nếu người giúp việc từng làm ở nơi khác, nên xin phép gọi cho chủ nhà cũ để hỏi rõ thời gian làm việc, lý do nghỉ và khả năng xử lý những sự cố thực tế.
Thay vì chỉ hỏi “có biết chăm trẻ không”, gia đình có thể đưa ra tình huống: trẻ sốt khi bố mẹ chưa về sẽ xử lý thế nào; nếu làm vỡ đồ có báo ngay hay không; muốn nghỉ đột xuất sẽ bàn giao ra sao. Cách trả lời thường cho thấy rõ hơn mức độ trung thực và kinh nghiệm của ứng viên.
Ảnh minh họa
Trong những ngày đầu, chủ nhà chưa nên giao ngay toàn bộ chìa khóa, tiền mặt, thuốc men hoặc để người mới chăm trẻ một mình quá lâu. Phạm vi trách nhiệm có thể được mở rộng dần khi người lao động thể hiện sự ổn định.
Hai bên cũng cần ký hợp đồng bằng văn bản, ghi rõ công việc, tiền lương, giờ làm, ngày nghỉ, khoản ứng trước, trách nhiệm khi tài sản bị hư hỏng và thời gian báo trước khi nghỉ. Theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP, không giao kết hợp đồng bằng văn bản với người giúp việc có thể bị cảnh cáo và bị buộc ký hợp đồng.
Tổng hợp
Nguồn tin: https://cafef.vn/tu-10-9-hanh-dong-nhieu-gia-dinh-dang-thue-nguoi-giup-viec-thuong-lam-co-the-bi-phat-toi-15-trieu-dong-188260729145317415.chn
