Tính đến hiện tại, đây vẫn được xem là gia đình hiếm hoi có tới ba thành viên thuộc ba thế hệ được lấy tên đặt cho các tuyến phố tại Hà Nội, gồm Hoàng Đạo Thành, Hoàng Đạo Thúy và Tạ Quang Bửu.
Nhà sử học yêu nước Hoàng Đạo Thành
Ông Hoàng Đạo Thành (1835-1908) là học giả, nhà sử học nổi tiếng vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, đồng thời là một chí sĩ tham gia phong trào Duy Tân. Ông sinh năm 1835 tại làng Kim Lũ, thuộc phường Đại Kim, quận Hoàng Mai (cũ), Hà Nội. Tên khai sinh của ông là Cung Đạo Thành, hiệu Cúc Lữ. Trước khi dự thi Hương, ông đổi sang họ Hoàng và từ đó được biết đến với tên gọi Hoàng Đạo Thành.
Năm Giáp Thân (1884), ông đỗ Cử nhân tại trường thi Thanh Hóa, cùng khoa với Đào Nguyên Phổ. Sau khi đỗ đạt, ông bước vào con đường quan trường, lần lượt đảm nhiệm các chức vụ giáo thụ ở Quốc Oai, Hoài Đức, Từ Sơn, sau đó giữ chức tri huyện Quế Dương rồi đồng tri phủ phân phủ Thuận Thành (Bắc Ninh). Trong thời gian làm quan, ông được biết đến là người thanh liêm, học rộng và đặc biệt am hiểu lịch sử.
Đến năm 1902, ông Hoàng Đạo Thành xin cáo quan về quê. Từ đó, ông dành phần lớn thời gian cho các công trình nghiên cứu mà mình ấp ủ nhiều năm. Hai tác phẩm tiêu biểu của ông là Việt sử tân ước toàn biên và Đại Nam hành nghĩa liệt nữ truyện. Cùng thời gian này, ông tham gia phong trào Duy Tân bằng con đường học thuật và văn chương, dùng thơ văn để khơi dậy tinh thần yêu nước và cổ vũ tư tưởng canh tân đất nước.
Không chỉ nổi tiếng với học vấn, ông còn được người dân quê hương kính trọng bởi những việc làm thiết thực.
Thời bấy giờ, tại làng Kim Lũ có một cây đa lớn bên bờ sông. Mỗi lần đi chợ, người dân thường phải bám vào thân và rễ cây để sang bờ bên kia. Đến mùa nước lớn, nhiều người không may trượt tay rơi xuống sông, dẫn đến không ít vụ đuối nước thương tâm.
Chứng kiến thực trạng đó, ông Hoàng Đạo Thành đã đứng ra vận động các gia đình khá giả và chức sắc trong làng đóng góp kinh phí, trong khi người dân góp công để xây dựng một cây cầu kiên cố. Công trình hoàn thành đã chấm dứt tình trạng qua sông nguy hiểm kéo dài nhiều năm.
Khi đặt tên tuyến đường tại khu vực này, ban đầu địa phương dự định lấy tên cây cầu. Tuy nhiên, sau khi tìm hiểu về nguồn gốc công trình, chính quyền quyết định đặt tên đường là Hoàng Đạo Thành nhằm ghi nhận công lao của người đã khởi xướng việc xây cầu cũng như những đóng góp của ông đối với quê hương.
Cả đời, ông có hai đời vợ và sáu người con. Người con trai trưởng là Cử nhân Hoàng Đạo Phương, một thương gia giàu có và nổi tiếng ở Hà Nội xưa. Con gái Hoàng Thị Uyển, thường được gọi là bà Cả Mọc, là nữ sĩ và nhà từ thiện nổi tiếng. Bà từng giữ cương vị Hội trưởng Hội Tế sinh Bắc Việt và sáng lập nhà nuôi dưỡng trẻ em miễn phí đầu tiên tại Hà Nội trước năm 1945.
Nhà cách mạng và hoạt động văn hóa xã hội Hoàng Đạo Thúy
Người con út Hoàng Đạo Thúy (1900-1994) là nhân vật có vị trí đặc biệt trong lịch sử văn hóa và cách mạng Việt Nam. Ông là người đặt nền móng cho phong trào Hướng đạo sinh Việt Nam. Dưới sự dẫn dắt của ông, phong trào không chỉ chú trọng rèn luyện thể chất mà còn hướng thanh niên tới tinh thần yêu nước, ý thức công dân và lý tưởng sống. Tác phẩm Trai nước Nam làm gì? của ông từng trở thành cuốn sách gối đầu giường của nhiều thế hệ hướng đạo sinh.
Bức ảnh tư liệu về gia đình nhà văn hóa Hoàng Đạo Thúy bên các con cháu. Ảnh: SKĐS
Bên cạnh đó, ông còn được xem là người đặt nền móng cho ngành thông tin liên lạc quân đội, được mệnh danh là “anh cả của Bộ đội Thông tin”. Với nhiều công trình nghiên cứu về lịch sử và văn hóa Thăng Long – Hà Nội, ông cũng được giới nghiên cứu đánh giá là một “nhà Hà Nội học” tiêu biểu. Năm 1929, ông sáng lập phong trào Hướng đạo Việt Nam, góp phần đào tạo nhiều trí thức trẻ, trong đó có Giáo sư Tạ Quang Bửu.
Khi qua đời, Hoàng Đạo Thúy được an táng tại nghĩa trang Mai Dịch. Trên bia mộ chỉ khắc dòng chữ giản dị: “Cụ Hoàng Đạo Thúy 1900-1994”, không ghi chức vụ hay huân chương.
Ông được Nhà nước tặng Huân chương Độc lập hạng nhất, Huân chương Chiến công hạng nhất và Huân chương Chiến thắng hạng nhất.
Truyền thống hiếu học được tiếp nối
Gia đình Hoàng Đạo Thành tiếp tục sản sinh nhiều trí thức có đóng góp lớn. Cháu nội của ông, Giáo sư, Tiến sĩ, Kiến trúc sư Hoàng Đạo Kính, là một trong những chuyên gia hàng đầu Việt Nam trong lĩnh vực bảo tồn và trùng tu di sản. Năm 13 tuổi, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh lựa chọn vào nhóm 100 “hạt giống đỏ” sang nước ngoài đào tạo. Sau nhiều năm học tập và nghiên cứu, ông dành trọn sự nghiệp cho công tác bảo tồn các di tích quan trọng như Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Nhà hát Lớn Hà Nội, Kinh thành Huế, phố cổ Hội An và thánh địa Mỹ Sơn. Giới chuyên môn gọi ông là “hiệp sĩ bảo tồn di tích”.
Con trai của Hoàng Đạo Kính là Tiến sĩ, Kiến trúc sư Hoàng Đạo Cương. Trước khi được bổ nhiệm giữ chức Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, ông từng là Viện trưởng Viện Bảo tồn di tích. Cuốn sách Bảo tồn, tu bổ di tích kiến trúc gỗ của ông được đánh giá cao về chuyên môn.
Gia đình ông Hoàng Đạo Thúy còn có mối liên hệ với một trí thức lớn khác của Việt Nam là Giáo sư Tạ Quang Bửu, người kết hôn với con gái ông Hoàng Đạo Thúy là bà Hoàng Thị Kim Oanh.
GS Tạ Quang Bửu và vợ.
Giáo sư Tạ Quang Bửu (1910-1986) sinh tại Nghệ An trong một gia đình nhà giáo. Ông từng giữ chức Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa Hà Nội giai đoạn 1956-1961, Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp từ năm 1965 đến 1976, đồng thời là Đại biểu Quốc hội liên tục từ khóa I đến khóa VI. Ông cũng là nhà khoa học xuất sắc, từng học tập tại các trường đại học Sorbonne, Bordeaux và Oxford.
Đến nay, Hà Nội có ba tuyến phố mang tên ba thành viên của gia đình này gồm Hoàng Đạo Thành, Hoàng Đạo Thúy và Tạ Quang Bửu, trở thành một dấu ấn hiếm có trong lịch sử các dòng họ trí thức Việt Nam.
(Tổng hợp/Ảnh: Internet)
Nguồn tin: https://cafef.vn/1-tri-thuc-viet-nam-la-bac-dai-tai-nhan-cach-lon-den-the-he-con-chau-cung-toan-chuyen-gia-giao-su-tien-si-188260709220710424.chn
