Chia sẻ tại
buổi Cafe nhà thầu xây dựng quý 1/2026 (diễn ra cuối tuần qua), các doanh nghiệp cho biết sau nhiều
năm bị đình trệ bởi Covid-19 cùng những vướng mắc về pháp lý, năm 2025 vừa mới khởi
sắc thì bước sang 2026, các nhà thầu xây dựng đã bị bủa vây bởi nhiều áp lực “tàn
khốc”.
Theo ông Trần Nhật Thành, Chủ tịch Tập đoàn Xây dựng DELTA, “từ
Tết đến giờ, mới khoảng 3 tháng thôi, nhưng đối với nhà thầu, là 3 tháng xoay
chuyển chóng mặt: đang ở trạng thái vui vẻ trở nên lo âu, hoảng loạn”.
NHÀ THẦU LÀM THÌ LỖ NẶNG, KHÔNG LÀM THÌ VI PHẠM HỢP ĐỒNG
Thông tin rõ hơn về thực trạng trên, ông Nguyễn Quốc
Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), cho biết nếu như một vài năm về trước, hầu hết
các nhà thầu đều thiếu việc, phải cạnh tranh phá giá để có việc làm thì từ giữa năm 2025, nhờ đầu tư công, nguồn vốn FDI và các
dự án bất động sản được đồng loạt tái khởi động, xây dựng mới, hầu như không
doanh nghiệp nào thiếu việc.
Năm
2026, Chính phủ đã giao kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách nhà nước cho các bộ, cơ quan
Trung ương với khoảng 1 triệu tỷ đồng. Rất nhiều dự án lớn được triển khai
cho nên các nhà thầu xây dựng có rất nhiều việc. Hiện, nhiều đơn vị còn phải từ chối
nhận thêm hợp đồng. Tuy nhiên,
trong bối cảnh này, thị
trường xây dựng lại xuất hiện khó khăn “kép”.
Số lượng
lớn dự án đồng loạt triển khai khiến giá cát san lấp và
vật liệu biến động mạnh do nguồn cung không đủ đáp ứng cầu. Áp lực này càng gia
tăng khi yếu tố bên ngoài trở nên khó lường hơn. Diễn biến địa chính trị tại
Trung Đông từ đầu năm 2026 làm đứt gãy chuỗi cung ứng, đẩy giá năng lượng tăng
cao, kéo theo toàn bộ chuỗi chi phí đầu vào của xây dựng – chi phí nhiên liệu vận
hành máy móc thiết bị, vận chuyển, logistics và vật liệu đồng loạt “leo thang”.
“Theo thống kê, hiện nay, không có vật liệu gì là không tăng
giá, đặc biệt là những loại vật liệu liên quan đến dầu hỏa như nhựa đường đã
tăng giá 35
– 37% so với cuối năm 2020, hạt nhựa ép tăng khoảng 30%… Đặc biệt, có những sản phẩm không liên quan
gì đến đến dầu mỏ cũng tăng giá mạnh, như: đá xây dựng tăng khoảng 25%, cát
tăng từ 300 nghìn đồng lên đến trên 400 nghìn đồng/khối… Từ đó, tạo nên cuộc khủng hoảng về
giá”, ông Hiệp chia sẻ.
Về
hệ lụy của thực trạng trên, ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Tổng giám đốc công ty Trường
Sơn, bày tỏ: đối với
các hợp đồng trọn gói, hợp đồng đơn giá cố định (đã ký) – không thể điều chỉnh, nhà thầu làm
thì lỗ nặng nhưng không
làm là vi phạm hợp đồng. Còn với các loại hợp
đồng khác, được điều chỉnh đơn giá song việc điều chỉnh phải phụ thuộc vào đơn
giá do các địa phương công bố. Tuy nhiên, một quý các sở xây dựng mới phải công bố đơn giá một
lần, có khi hết quý này mới công bố đơn giá quý trước. Hơn nữa, các đơn giá của
địa phương công bố cũng thường không sát thực tế, không thể hạch toán được đủ
chi phí cung ra thị trường.
“Mấu chốt
nằm ở chỗ chi phí bãi đổ thải, vật liệu tăng vô lý. Ví dụ như có những dự án ở vùng đồi núi phía Bắc nhưng lại thiếu bãi thải, nhà thầu phải
thỏa thuận với người dân, rồi mỗi nhà đòi một giá nên đẩy giá lên rất cao. Với
nhiều loại vật liệu cũng thế, Luật Khoáng sản đã quy định về hạn mức khai thác
trong khi thực tế, các dự án được
triển khai rất nhiều, nhu cầu rất lớn, nhiều mỏ khai thác hết công suất nhưng
không thể đáp ứng được, dẫn đến giá cả bị nâng cao. Bên cạnh đó, một số dự án
trọng điểm còn được
yêu cầu rút ngắn tiến độ, nên trong khi chi phí đầu vào tăng, biết làm là lỗ
nhưng doanh nghiệp vẫn phải làm. Do đó, chúng tôi kiến nghị cần chính sách điều chỉnh
về công suất mỏ, nhằm khắc phục tình trạng khan hiếm nguồn
vật liệu. Một số dự án, hạng mục chưa cấp thiết thì nên dừng lại, chờ thời điểm phù hợp mới triển
khai tiếp”, ông Tuấn Anh chia sẻ thêm.
NHU CẦU VÀ GIÁ NHÂN LỰC TĂNG ĐỘT BIẾN
Cũng theo
các nhà thầu, làn sóng đầu tư công quy mô lớn cùng với sự phục hồi của xây dựng
công nghiệp và hạ tầng đang tạo ra nhu cầu nhân lực tăng đột biến. Dự
kiến trong năm 2026,
khối lượng công việc của các nhà thầu tăng
ít nhất 50% so với
năm trước nhưng hiện ngành
xây dựng đang rơi vào tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng. Hơn nữa, nguồn cung lao động chưa theo kịp tốc
độ mở rộng của các đại công trường. Điều này dẫn đến tình trạng cạnh tranh nhân
sự ngày càng gay gắt giữa các nhà thầu, đẩy chi phí nhân công tăng gấp 2 -3 lần, gây áp lực
lên tiến độ triển khai dự án và bất ổn cho ngành xây dựng.
Lãnh
đạo VACC đã đưa ra 3 nguyên
nhân dẫn đến tình trạng này.
Thứ nhất, sự thay đổi của thị trường lao động trong nước, đặc biệt sau đại dịch
Covid-19. Sự phát triển mạnh mẽ của những khu công nghiệp đã thu hút một lượng
lớn lao động phổ thông – vốn
chiếm tới 80% lực lượng của ngành Xây dựng. Thay vì làm việc vất vả, phụ thuộc
thời tiết và phải đi xa, người lao động có xu hướng chuyển sang làm việc tại
nhà máy gần nơi cư trú với thu nhập ổn định hơn, cho nên lao động trong ngành Xây dựng
đang thiếu hụt một cách nghiêm trọng.
Thứ hai, sự cạnh tranh gay gắt về nhân lực
từ các đại dự án quy mô lớn. Hiện, một số tập đoàn lớn đã đưa ra chính sách tuyển
dụng hàng trăm ngàn công nhân xây dựng với mức lương từ 1-1,5 triệu đồng/ngày. Mức
lương này cao hơn nhiều lần so với mặt bằng chung mà các doanh nghiệp xây dựng
đang chi trả (trong khi lương mà các doanh nghiệp trả nhìn chung đã cao gấp đôi so với mức chi phí nhân công do các địa phương công bố). Từ đó, khiến lao động
có tay nghề, thậm chí cả kỹ sư và nhân sự văn phòng, bị “hút” khỏi
các doanh nghiệp xây dựng vừa và nhỏ. Vì thế, hầu hết nhà thầu xây dựng vốn đã
thiếu người lại càng khó giữ chân và tuyển dụng thêm nhân lực.
Thứ ba, những bất cập trong cơ chế và hệ
thống đào tạo. Ngành Xây dựng có tính chất công việc vất vả, môi trường làm việc
khắc nghiệt, nên không còn hấp dẫn với người trẻ. Ngoài ra, ngân sách dành cho đào tạo công
nhân xây dựng hiện nay không còn nên hệ thống đào tạo nghề bị thu hẹp, nhiều
trường trung cấp, cao đẳng kỹ thuật đã phải đóng cửa, khiến nguồn cung nhân lực
ngày càng suy giảm. Một số trung tâm dạy nghề do các doanh nghiệp mở mà chưa đóng cửa thì đào tạo ra cũng
khó giữ được học
viên vì đơn giá nhân công trong các dự án thấp hơn nhiều so với thực tế, khiến doanh nghiệp
khó nâng lương để giữ chân người lao động và càng không thể cạnh tranh được với mức lương mà tập đoàn lớn
trả.
Trong bối cảnh
đó, các doanh nghiệp
cho rằng, cần có những giải pháp đồng bộ như tái cấu trúc hệ thống đào tạo nghề;
xem xét nhập khẩu lao động từ nước ngoài. Đặc biệt là thay đổi đơn giá nhân công một
cách triệt để. Nếu không, bài toán thiếu hụt nhân lực tiếp tục là thách thức lớn
đối với ngành Xây dựng.
Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch VACC:
Hiện nay, số lượng dự án đang triển khai rất lớn nhưng nguồn
cung vật liệu rất thiếu, nguồn nhân lực cũng hạn hẹp và đang bị cạnh tranh khốc
liệt, các nhà thầu thì đa phần không đủ nhân lực, năng lực tài chính và nguồn tiền
đầu tư cũng có hạn. Do đó, VACC kiến nghị cần xem xét lại quy hoạch, quy mô
đầu tư và phân loại các dự án xem dự án nào cấp thiết, cần ưu tiên thực hiện trước; dự án nào chưa cấp thiết thì để sau; đồng thời, cần có chính sách linh hoạt về tín
dụng để thực hiện các dự án một cách hiệu quả và đạt được mục tiêu tăng trưởng.
Nguồn tin: https://vneconomy.vn/nha-thau-xay-dung-dang-o-the-tien-thoai-luong-nan.htm
